CUNG ĐƠN VẬT LIỆU
Loại cung xuất hiện sớm nhất có lẽ là cung đơn vật liệu thô sơ (hoặc cung đơn giản), làm bằng một thanh gỗ, sừng hoặc xương với dây cung làm từ thứ cây dai hoặc gân động vật. Ban đầu gỗ làm cánh cung có vẻ là loại còn tươi và xanh, rất dễ kiếm nhưng hạn chế về sức bền và sức mạnh. Việc chuyển sang dùng gỗ đã khô đem lại lực nén và lực phóng lớn hơn, giúp tăng tầm bắn và lực (từ đó tăng sức xuyên thấu) của vũ khí. Loại gỗ truyền thống để làm cung là tần bì, sồi, du, thông đỏ đã khô, cắt gọt phù hợp, mang lại cả sức mạnh và độ đàn hồi cần thiết của một cây cung tốt. Sức mạnh được gia cường bằng việc cắt gọt cung sao cho dác gỗ nằm ở mặt ngoài cung trong khi ruột gỗ nằm ở phía mặt trong cung - phần dác gỗ mềm dẻo hơn, cũng có nghĩa là cung có thể kéo cong hơn, trong khi ruột gỗ có độ nén tốt, cả hai đặc tính này làm gia tăng lực phóng của cung.
Một số bằng chứng cổ xưa nhất về cung hiện còn ở vùng Bắc Âu (đặc biệt là Đan Mạch và miền Bắc nước Đức) có niên đại từ năm 9000 TCN. Thân cung có cả dạng thẳng và hơi cong khi chưa buộc dây cung, và thân của các hiện vật ở Đan Mạch dài tới tận 1,7 m. Tuy vậy, nghệ thuật bắn cung chỉ thật sự phát triển huy hoàng ở Trung Đông và châu Á trong thời đại Đồ Đồng (khoảng năm 3500 - 700 TCN), cùng với sự ra đời của các kim loại chế tác. So với hầu hết các loại đá, những mũi tên kim loại cho sức xuyên thấu cao hơn và có thể chế tác thành các hình dạng tạo ra vết thương nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như nghạnh khoằm về phía sau khiến tên khó rút ra khỏi cơ thể. Các dụng cụ bằng kim loại cũng khiến quy trình chế tác cung tên dễ kiểm soát hơn, dẫn tới sự đa dạng đáng kinh ngạc về hình dáng và kích thước của cung. Cung phát triển thành các dáng cong, uốn ngược, không cân xứng, tam giác hay chữ B, mỗi loại một sức bật khác nhau.
CUNG ĐA VẬT LIỆU
Cấu trúc vật liệu cũng đạt nhiều cấp tiến bộ. Cung "gia cường" xuất hiện, nhân lên gấp bội tính co giãn so với cung đơn vật liệu bằng cách gắn thêm những dải xương hoặc gân động vật vào mặt trong thân cung. Dạng cung phức tạp hơn là cung đa vật liệu, thường gồm ba lớp vật liệu - một lớp lõi bằng gỗ, trên bề mặt dán thêm xương động vật và mặt trong gắn thêm gân. Cung đa vật liệu ngắn hơn cung đơn vật liệu nhưng đặc biệt mạnh - khối lượng kéo có thể đạt tới 68 kg - khiến chúng trở thành loại cung lý tưởng cho cả bộ binh và kỵ binh. Cung đa vật liệu có tầm bắn vượt trội so với cung đơn vật liệu dù chiều dài cánh cung không bằng. Chẳng hạn khi người Hyksos tấn công Ai Cập vào khoảng năm 1720 TCN, người Ai Cập đã phát hiện ra rằng những cây cung đa vật liệu của đối thủ có tầm bắn xa hơn so với cung đơn vật liệu của họ tới 182m. Quá trình chiếm đóng Ai Cập từng bước kéo dài 50 năm của người Hyksó không chỉ là do quân đội, mà chính việc sử dụng cung đa vật liệu, cùng với những công nghệ khác (chẳng hạn như rìu có sức thấu mạnh và xe chiến mã), là nguyên nhân căn bản cho thành công của họ.
Những đội quân đầu tiên tận dụng được hiệu quả chiến đấu đặc biệt của cung đa vật liệu là các chiến binh dùng xe chiến mã người Sumer, Hittite, Ai Cập và Assyria từ thiên niên kỷ thứ 3 TCN. HỌ đã cách mạng hoá kỹ thuật cung nỏ, nâng cao tầm bắn và khả năng xuyên thấu khiến cung trở thành vũ khí tiện dụng và gây sát thương cao trên chiến trường. Cung thủ có thể không cần cưỡi ngựa, mà tập trung thành từng đội bắn ra những trận mưa tên trong khi cung thủ người Scythia hay Parthia lại chiến đấu trên mình ngựa, vừa phi ngựa vừa bắn cung đa vật liệu với độ chính xác đến kinh ngạc.
Bởi vậy đến thời hưng vượng của Hy Lạp và La Mã Cổ Đại vào thiên niên kỷ thứ nhất trước công nguyên, thuật bắn cung đã trở thành một nhân tố then chốt trong chiến đấu của cả kỵ binh và bộ binh, mặc dù kỹ thuật cần có để trở thành một cung thủ giỏi đồng nghĩa với việc đội cung chủ yếu vẫn xếp thứ hai trong hàng ngũ. Cung giúp người lính gây sát thương cho đối thủ mà không lệ thuộc vào cơ bắp thuần tuý, mở đầu cho sự "dân chủ hoá" trên chiến trường mà sau này súng ông sẽ mang lại.
Nhận xét
Đăng nhận xét