Sau khi điều ước Patonốt được kí kết 6/6/1884, thực dân Pháp ở Hà Nội chủ quan cho rằng mọi việc đã được giải quyết xong, chiến tranh Bắc Kì đã kết thúc. Ngày 13/6/1884, một binh đoàn Pháp do Đại Tá Duygien (Dugenne) chỉ huy được lệnh xuất phát từ Phủ Lạng Thương kéo lên Lạng Sơn. Nhưng đi đến bờ sông Hoá, gần cầu Quan Âm, thì bị chặn lại, bên kia cầu quân Thanh chưa nhận được lệnh rút quân và quân ta do Nguyễn Thiện Thuật, Tạ Hiện, Phạm Huy Quang vẫn đóng giữ.
Ngày 23/6/1884, sau khi liều chết vượt qua sông dưới làn mưa đạn, địch gửi tối hậu thư buộc liên quân Việt - Thanh phải rút ngay để mở đường cho chúng tiến. Bị liên quân Việt - Thanh kháng cự kịch liệt, bị đe doạ cắt đứt đường rút lui về Hà Nội, quân Pháp vội bỏ chạy tán loạn về Bắc Lệ với nhiều lính chết và bị thương, vứt bỏ lại dọc đường nhiều súng ống, đạn dược, lừa ngựa và lương thực. Vừa về đến Bắc Lệ, chúng lại bị nghĩa quân Việt Nam do Hoàng Đình Kinh chỉ huy tấn công, tiêu diệt thêm một số nên vội bỏ chạy về Đáp Cầu (Kép).
Trận Bắc Lệ, có tiếng vang rất lớn ở Pháp. Bọn thực dân rất hoang mang, lo sợ. Tình hình giao thiệp giữa hai nước Pháp và Trung Quốc rất căng thẳng. Nhưng cả đôi bên đều muốn dùng con đường thương thuyết để tránh một cuộc chiến tranh lớn. Cuối cùng, trước những yêu sách quá đáng của Pháp, triều đình Bắc Kinh không thể nào nhượng bộ được nữa, cuộc chiến tranh Trung - Pháp bùng nổ (8/1994).
Ngày 4/8/1884, hạm đội Pháp bắt đầu nổ súng tấn công pháo đài Cơ Long, rồi cho quân đổ bộ lên bắc Đài Loan, nhưng bị quân Thanh đánh bật xuống biển. Ngày 23/8/1884, hạm đội Pháp lại tấn công hải cảng Phúc Châu, bắn hỏng phần lớn các tàu hải quân và thương thuyền Trung Quốc đậu tại đây, phá nhiều pháo đài, rồi vội rút ra xa vì sợ bị tập kích. Sau đó, Cuốc Bê lại đem toàn bộ hải quân đánh chiếm Cơ Long và phong toả Đài Loan (1/10/1884)
Chiến sự đang diễn ra gay gắt tại vùng ven biển Trung Quốc thì ở Bắc Kì quân Thanh cũng lũ lượt kéo sang đóng đối diện với quân Pháp ở vùng trung châu. Về phía Pháp, sau khi nhận thêm quân Tiếp Viện, chúng tiến về phía Lạng Sơn để phối hợp với các cuộc tấn công của hạm đội Pháp trên vùng biển Trung Quốc. Nhiều trận chiến đấu ác liệt đã xảy ra trên đường đi Lạng Sơn. Quân Pháp lần lượt chiếm các vị trí Kép (8/10/1884), Chũ (12/10/1884). Nhưng cũng phải đợi đến đầu tháng 2/1885, nghĩa là sau hai tháng ráo riết chuẩn bị Pháp mới dám tiến quân lên đánh chiếm Lạng Sơn (13/2/1885). Chúng hối hả cho quân sang giải vây Tuyên Quang vì quân cờ đen đã vây chặt Tuyên Quang chín tháng.
Pháp đánh thọc sâu vào Long Châu cách biên giới 80 km thọc sâu vào nội địa Trung Quốc để buộc Bắc Kinh phải sớm kí kết điều ước mới. Nhưng đếm 21, rạng sáng 22/3/1885 quân Thanh bất ngờ phản công, tiến lên chiếm lại cửa ải Nam Quan, quân Pháp đóng giữ ở đó phải bỏ chạy về Đồng Đăng. Sau đó quân Pháp do Negriê chỉ huy đã phản công mạnh mẽ, vượt qua cửa ải, tiếp tục tấn công các đồn quân Thanh trên con đường Nam Quan - Bằng Tường. Nhưng trước sau chúng đều bị đánh bật lại, cuối cùng phải rút về phía bên này biên giới, rồi hỗn loạn tháo chạy về Lạng Sơn ngày 26, bọ lại trên chiến trường nhiều xác chết, lính bị thương, quân trang quân dụng và lương thực. Tại đây, trong khi quân Pháp chưa kịp chấn chỉnh lại đội ngũ sau thất bại vừa qua, thì ngày 28/3/1885 quân Thanh lại tiến đánh Kì Lừa sát bên thành Lạng Sơn. Trận đánh diễn ra rất ác liệt, Đại Tá (Herbinger) chỉ huy thay tướng Nêgriê Bị trọng thương liệu thế không thể giữ được Lạng Sơn nên phải ra lệnh gấp rút bỏ chạy về Phủ Lạng Thương ngay trong đêm hôm đó. Dọc đường tháo chạy, quân Pháp đã vứt cả súng đại bác, hòm đạn, quẳng cả đồ đạc, hành lí xuống sông, đốt giấy tờ sổ sách, đập vỡ máy điện tín. Ngày 1/4/1885 quân Pháp mới về đến Chũ.
Ảnh hưởng của cuộc đại bại của Pháp ở Lạng Sơn về Pháp rất lớn. Dư luận phản đối cuộc chiến tranh xâm lược phiêu lưu trong nhân dân Pháp đến nay có dịp phát triển mạnh mẽ làm cho bọn tư bản tài chính cầm quyền vô cùng lo sợ. Ngay bọn tư bản cũng hoảng sợ, tại nhà hối đoái, những giấy cho vay xuống giá còn mạnh hơn cả hồi chiến tranh Pháp - Đức năm 1870. Tất cả các báo đều lớn tiếng công kích chính phủ Pheri. Ngay tại Nghị viện, cánh tả và cánh hữu lâu nay có lúc không tán thành chính sách của Pheri ở Viễn Đông, đến nay có cơ hôi công kích kịch liệt. Bằng 306 phiếu chống, 149 phiếu tán thành, Nghị viện đã lật đổ Chính phủ Pheri.
Tuy Pheri đổ, nhưng bọn tư bản tài chính vẫn cầm quyền. Một tập đoàn khác lên thay vẫn còn tiếp túc chính sách xâm lược thuộc địa quyết liệt hơn nữa. Nhưng triều đình nhà Thanh trước sau vẫn muốn tránh xung đột lớn với Pháp, nên đã không biết phát huy thắng lợi lớn lao ở Lạng Sơn. Không những vậy, ngay từ tháng 1/1885, giữa lúc chiến sự đang diễn ra gay go ác liệt giữa đôi bên thì triều đình nhà Thanh đã cử người sang Pari trực tiếp thương lượng với Chính phủ Pheri, trên cơ sở sẵn sàng chuẩn y Quy ước Thiên Tân (11/5/1884). Hai Chính phủ Pari và Bắc Kinh đã kí kết đình chiến. Tháng 5, quân Thanh rút hết về nước. Ngày 9/6/1885, Hiệp ước Thiên Tân ra đời với nội dung chủ yếu về phía nhà Thanh là cam kết từ nay thừa nhận quyền thống trị của Pháp ở Việt Nam. Trên chiến trường Việt Nam từ đây chỉ còn lại hai đối thủ: một bên là nhân dân Việt Nam quyết tâm đấu tranh khôi phục độc lập thống nhất quốc gia, và một bên là thực dân Pháp điên cuồng lao sâu vào chiến tranh xâm lược và bình định.
Nhận xét
Đăng nhận xét